విరాటపర్వ - అధ్యాయ 038
॥ శ్రీః ॥
4.38. అధ్యాయః 038
Mahabharata - Virata Parva - Chapter Topics
ఉత్తరే సముచితసారథేరభావేన ఖిద్యమానే అర్జునేన ద్రౌపదీంప్రతి ఉత్తరాయ బృహన్నలాయాః సారథ్యకౌశలనివేదనచోదనా ॥ 1 ॥
భ్రాతౄచోదితయా ఉత్తరయా బృహన్నలాంప్రతి ఉత్తరరథసారధ్యకరణప్రార్థనా ॥ 2 ॥
ఉత్తరేణ సారథీభూతేనార్జునేన సహ కురూన్ప్రతి రణాయాభియానం ॥ 3 ॥
Mahabharata - Virata Parva - Chapter Text
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-38-0x(3145)(29935)
మహాజనసమక్షం తు స్త్రీణాం మధ్యే విశేషతః ।
గవాధ్యక్షేణ సంప్రోక్తో విరాటతనయస్తదా ॥ 1 ॥ 4-38-1(29936)
స్త్రీమధ్య ఉక్తస్తేనాసౌ వాక్యం తేజఃప్రవర్ధనం।
అంతఃపురే శ్లాఘమాన ఇదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 2 ॥ 4-38-2(29937)
ఉత్తర ఉవాచ। 4-38-3x(3146)
అద్యాహమనుగచ్ఛేయం దృఢధన్వా గవాం పదం।
యది మే సారథిః కశ్చిద్భవేదశ్వేషు కోవిదః ॥ 3 ॥ 4-38-3(29938)
తమేవ నాధిగచ్ఛామి యో మే యంతా సమో భవేత్ ।
పశ్యధ్వం సారథిం శీఘ్రం మమ యుక్తం ప్రయాస్యతః ॥ 4 ॥ 4-38-4(29939)
అష్టావింశతిరాత్రం వా మాసం వా నూనమంతతః ।
యత్తదాసీన్మహాయుద్ధం తత్ర మే సారథిర్హతః ॥ 5 ॥ 4-38-5(29940)
యద్యహం త్వధిగచ్ఛేయం యో మే యంతా భవేద్యుధి ।
త్వరావానద్య యాస్యామి సముచ్ఛ్రితమహాధ్వజః ॥ 6 ॥ 4-38-6(29941)
విగాహ్య తత్పరానీకం గజవాజిరథాకులం ।
శస్త్రప్రతాపాన్నిర్వీర్యాన్కురూంజిత్వాఽఽనయే పశూన్ ॥ 7 ॥ 4-38-7(29942)
దుర్యోధనం వికర్ణం చ కర్ణం వైకర్తనం కృపం।
ద్రోణం చ సహ పుత్రేణ మహేష్వాసాన్సమాగతాన్ ॥ 8 ॥ 4-38-8(29943)
విద్రావయిత్వా సంగ్రామే దానవాన్మఘవానివ ।
అనేనైవ ముహూర్తేన పునః ప్రత్యానయే పశూన్ ॥ 9 ॥ 4-38-9(29944)
శూన్యమాజ్ఞాయ కురవః ప్రయాంత్యాదాయ గోధనం ।
కిం న శక్యం చ తైః కర్తుం యదహం తత్ర నాభవం ॥ 10 ॥ 4-38-10(29945)
పశ్యయురద్య మే వీర్యం కురవస్తే సమాగతాః ।
కింను పార్థోఽర్జునః సాక్షాదితి మంస్యంతి మాం పరే ॥ 11 ॥ 4-38-11(29946)
వైశంపయాన ఉవాచ। 4-38-12x(3147)
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా స్త్రీషు చాత్మప్రశంసనం ।
నామర్షయత పాంచాలీ బీభత్సోః పరికీర్తనం ॥ 12 ॥ 4-38-12(29947)
శ్రుత్వా తదర్జునో వాక్యముత్తరేణ ప్రభాషితం।
అతీతసమయే కాలే ప్రియాం భార్యామభాషత ॥ 13 ॥ 4-38-13(29948)
ద్రుపదస్య సుతాం రాజ్ఞః పాంచాలీం రూపసంమతాం ।
సత్యార్జవగుణోపేతాం భర్తుః ప్రియహితైషిణీం ।
ఉవాచ రహసి ప్రీతః కృష్ణాం సర్వార్థకోవిదః ॥ 14 ॥ 4-38-14(29949)
ఉత్తరాం బ్రూహి పాంచాలి గత్వా క్షిప్రం శుచిస్మితే ॥ 15 ॥ 4-38-15(29950)
ఇయం కిల పురా యుద్ధే ఖాండవే సవ్యసాచినః ।
సారథిః పాండుపుత్రస్య పార్థస్య తు బృహన్నలా।
మహాంజయో భవేద్యుద్ధే సా చేద్యంతా బృహన్నలా ॥ 16 ॥ 4-38-16(29951)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-38-17x(3148)
సా చోదితా తదా హ్యేన హ్యర్జునేన శుచిస్మితా।
పాంచాలీ చ తదాఽఽగంయ ఉత్తరాయా నివేశనం ॥ 17 ॥ 4-38-17(29952)
జ్ఞాత్వా తు సమయాన్ముక్తం చంద్రం రాహుముఖాదివ ।
యుధిష్ఠిరం ధర్మపరం సత్యార్జవపథే స్థితం ॥ 18 ॥ 4-38-18(29953)
అమర్షయంతీ తద్దుఃఖం కృష్ణా కమలలోచనా।
ఉత్తరామాహ వచనం సఖీమధ్యే విలాసినీం ॥ 19 ॥ 4-38-19(29954)
యోఽయం యువా వారణయూథపోపమో బృహన్నలాఽస్మీతి జనోఽభ్యభాషత।
పురాఽపి పార్థస్య స సారథిస్తదా ధనుర్ధరాణాం ప్రవరస్య మన్యే ॥ 20 ॥ 4-38-20(29955)
ఏతేన వా సారథినా తదాఽర్జునః సదేవగంధర్వమహాసురోరగాన్ ।
సర్వాణి భూతాన్యజయస్తస వీర్యవానతర్పయచ్చాపి హిరణ్యరేతసం ॥ 21 ॥ 4-38-21(29956)
యదస్య సంస్థామపి తస్య సంయుగే జానామి వీర్యం పరవీరమధ్యగం ।
సంగృహ్య రశ్మీనపి చాస్య వీర్యవానాదాయ చాపం ప్రయయౌ రథే స్థితః ॥ 22 ॥ 4-38-22(29957)
న సర్వభూతాని న దేవదానవా న చాపి సర్వే కురవః సమాగతాః।
ధనం హరేయుస్తవ జాతు ధన్వినో బృహన్నలా తూత్తరసారథిర్యది ॥ 23 ॥ 4-38-23(29958)
ధనుష్యనవమశ్చాసీత్తస్య శిష్యో మహాత్మనః ।
సుదృష్టపూర్వో హి మయా చరంత్యా పాండవాలయే ॥ 24 ॥ 4-38-24(29959)
స చానేన సహాయేన ఖాండవం చాదహత్పురా ।
అర్జునస్య తదాఽనేన సంగృహీతా హయోత్తమాః ॥ 25 ॥ 4-38-25(29960)
తేన సారథినా పార్థః సర్వభూతాని సర్వశః।
అజయత్ఖాండవప్రస్థే న హి యంతాఽస్తి తాదృశః ॥ 26 ॥ 4-38-26(29961)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-28-27x(3149)
తతః సైరంధ్రిసహితా ఉత్తరా భ్రాతురబ్రవీత్।
అభ్యర్థయైనాం సారథ్యే వీర శీఘ్రం బృహన్నలాం ॥ 27 ॥ 4-38-27(29962)
శిక్షితైషా హి సారథ్యే నర్తనే గీతవాదితే ।
సైరంధ్య్రాహ మహాప్రాజ్ఞా స్తువంతీ వై బృహన్నలాం ॥ 28 ॥ 4-38-28(29963)
ఉత్తర ఉవాచ। 4-38-29x(3150)
సైరంధ్రి జానాసి మమ వ్రతం హి క్లీబేన పుంసా న హి సంవదాంయహం।
సోహం న శక్ష్యామి బృహన్నలాం శుభే వక్తుం స్వయం యచ్ఛ హయాన్మమేతి ॥ 29 ॥ 4-38-29(29964)
సైరంధ్ర్యువాచ। 4-38-30x(3151)
భయకాలే తు సంప్రాప్తే న వ్రతం నావ్రతం పునః।
యథా దుఃఖం ప్రతరతి కర్తుం యుక్తం చరేద్బుధః ।
ఇతి ధర్మవిదః ప్రాహుస్తస్మాద్వాచ్యా బృహన్నలా ॥ 30 ॥ 4-38-30(29965)
యేయం కుమారీ సుశ్రోణీ భగినీ తే యవీయసీ।
అస్యాస్తు వచనం వీర కరిష్యతి న సంశయః ॥ 31 ॥ 4-38-31(29966)
యది తే సారథిః సా స్యాత్కురూన్సర్వాన్న సంశయః।
జిత్వా గాశ్చ సమాదాయ ధ్రువమాగమనం భవేత్ ॥ 32 ॥ 4-38-32(29967)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-38-33x(3152)
ఏవముక్తః స సైరంధ్ర్యా భగినీం ప్రత్యభాషత।
గచ్ఛ త్వమనవద్యాంగి తామానయ బృహన్నలాం ॥ 33 ॥ 4-38-33(29968)
సా ప్రాద్రవత్కాంచనమాల్యధారిణీ జ్యేష్ఠేన భ్రాత్రా ప్రహితా యశస్వినీ ।
భ్రాతుర్నియోగం తు నిశంయ సుభ్రుః శుభాననా హాటకవజ్రభూషితా ॥ 34 ॥ 4-38-34(29969)
సా వజ్రముక్తామణిహేమకుండలా మృదుక్రమా భ్రాతృనియోగచోదితా।
ప్రదక్షిణావర్తతనుః శిఖండినీ పద్మాననా పద్మదలాయతాక్షీ ॥ 35 ॥ 4-38-35(29970)
తన్వీ సమాంగీ మృదుమంద్రలోచనా మాత్స్యస్య రాజ్ఞో దుహితా విలాసినీ ।
సా నర్తనాగారమరాలపక్ష్మా శతహ్రదా మేఘమివాన్వపద్యత ॥ 36 ॥ 4-38-36(29971)
సా నాగనాసోపమసంహితోరూరనిందితా వేదివిలగ్నమధ్యా।
ఆసాద్య తస్థౌ వరమాల్యధారిణీ పార్థం శుభా నాగవధూరివ ద్విపం ॥ 37 ॥ 4-38-37(29972)
తామాగతామాయతతాంరలోచనామవేక్ష్య పార్థః సమయేఽభ్యభాషత ॥ 38 ॥ 4-38-38(29973)
కిమాగతా కాంచనమాల్యధారిణీ సుగాత్రి కించిత్త్వరితాఽసి సుభ్రు ।
కిం తే ముఖం సుందరి న ప్రసన్నమాచక్ష్వ శీఘ్రం మమ చారుహాసిని ॥ 39 ॥ 4-38-39(29974)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-38-40x(3153)
సా వజ్రవైడూర్యవికారకుండలా వినిద్రపద్మోత్పలపన్నగంధినీ ।
ప్రసన్నతారాధిపసంనిభాననా పార్థే కుమారీ వచనం బభాషే ॥ 40 ॥ 4-38-40(29975)
ఉత్తరోవాచ। 4-38-41x(3154)
హరంతి విత్తం కురవాః పితుర్మే శతం సహస్రాణి గవాం బృహన్నలే।
సా భ్రాతురశ్వాన్మమ సంయమస్వ పురా పరే దూరతరం హరంతి గాః ॥ 41 ॥ 4-38-41(29976)
సైరంధ్రిరాఖ్యాతి బృహన్నలే త్వాం సుశిక్షితా సంగ్రహణే రథాశ్వయోః ।
అహం మరిష్యామి న మేఽత్ర సంశయో మయా వృతా తత్ర న చేద్గమిష్యసి ॥ 42 ॥ 4-38-42(29977)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-38-43x(3155)
తథా నియుక్తో నరదేవకన్యయా నరోత్తమః ప్రీతమనా ధనంజయః।
ఉవాచ పార్థః శుభమంద్రయా గిరా శుభాననాం శుక్లదతీం శుచిస్మితాం ॥ 43 ॥ 4-38-43(29978)
గచ్ఛామి యత్రేచ్ఛసి చారుహాసిని హుతాశనం ప్రజ్వలితం విశామి వా।
ఇచ్ఛామి తేఽహం వరగాత్రి జీవితం కరోమి కిం తే ప్రియమద్య సుందరి।
న మత్కృతే ద్రక్ష్యసి తత్పురం ప్రియే వైవస్వతం ప్రేతపతేర్మహాభయం ॥ 44 ॥ 4-38-44(29979)
వైశంపాయన ఉవాచ । 4-38-45x(3156)
ఏతావదుక్త్వా కురువీరపుంగవో విలాసినీం శుక్లదతీం శుచిస్మితాం।
బృహన్నలారూపవిభూషితాననో విరాటపుత్రస్య సమీపమావ్రజత్ ॥ 45 ॥ 4-38-45(29980)
తథా వ్రజంతం వరభూషణైర్వృతం మహాప్రభం వారణయూథపోపమం।
గజేంద్రబాహుం కమలాయతేక్షణం కవాటవక్షస్థలమున్నతాంసం ॥ 46 ॥ 4-38-46(29981)
తమాగతం పార్థమమిత్రకర్శనం మహాబలం నాగమివ ప్రమాథినం।
వైరాటిరామంత్ర్య తతో బృహన్నలాం గవాం నినీషన్పదముత్తరోఽబ్రవీత్ ॥ 47 ॥ 4-38-47(29982)
తమావ్రజంతం త్వరితం ప్రభిన్నమివ కుంజరం।
అన్వగచ్ఛద్విశాలాక్షీ గజం గజవధూరివ ॥ 48 ॥ 4-38-48(29983)
దూరాదేవ తు సంప్రేక్ష్య రాజపుత్రోఽభ్యభాషత ।
త్వయా సారథినా పార్థః ఖాండవేఽగ్నిమతర్పయత్ ॥ 49 ॥ 4-38-49(29984)
పృథివీం చాజయత్కృత్స్నాం కుంతీపుత్రో ధనంజయః।
సైరంధ్రీ త్వాం మమాచష్ట సా హి జానాతి పాండవాన్ ॥ 50 ॥ 4-38-50(29985)
దేవేంద్రసారథిర్వీరో మాతలిః ఖ్యాతవిక్రమః ।
సుమహో జామదగ్నేశ్చ విష్ణోర్యంతా చ దారుకః ॥ 51 ॥ 4-38-51(29986)
సుమంత్రో వా దాశరథేః సూర్యయంతా తథాఽరుణః।
సర్వే సారథయః ఖ్యాతా న బృహన్నలయా సమాః ॥ 52 ॥ 4-38-52(29987)
ఇత్యుక్తోఽహం చ సైరంధ్ర్యా తేన త్వామాహ్వయామి వై ।
ఆహుతా త్వం మయా సార్ధం యోద్ధుం యాహి బృహన్నలే ॥ 53 ॥ 4-38-53(29988)
దూరాద్దూరతరం గావో భవంతి కురుభిర్హృతాః।
తథోక్తా ప్రత్యువాచేదం రాజపుత్రం బృహన్నలా ॥ 54 ॥ 4-38-54(29989)
కా శక్తిర్మమ సారథ్యం కర్తుం సంగ్రామమూర్ధని ।
నృత్తం వా యది వా గీతం వాదిత్రం వా పృథగ్విధం ।
తత్కరిష్యామి భద్రం తే సారథ్యం తు కుతో మమ ॥ 55 ॥ 4-38-55(29990)
ఉత్తర ఉవాచ। 4-38-56x(3157)
త్వం నర్తకో వా యది వాఽపి గాయకః క్షిప్రం తనుత్రం పరిధత్స్వ భానుమత్।
అభీక్ష్ణమాహుస్తవ కర్మ పౌరుషం స్త్రియః ప్రశంసంతి మమాద్య చాంతికే ॥ 56 ॥ 4-38-56(29991)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-38-57x(3158)
ఇత్యేవముక్త్వా నృపసూనుసత్తమస్తదా స్మయిత్వాఽర్జునమభ్యనందయత్।
అథోత్తరః పారశవం శతాక్షిమత్సువర్ణచిత్రం పరిగృహ్య భానుమత్ ॥ 57 ॥ 4-38-57(29992)
బృహన్నలాయై ప్రదదౌ స్వయం తదా విరాటపుత్రః పరవీరఘాతినే।
తదాజ్ఞయా మాత్స్యసుతస్య వీర్యవానకర్తుకామేవ సమాదదే తదా ॥ 58 ॥ 4-38-58(29993)
బృహన్నలోవాచ। 4-38-59x(3159)
యద్యస్తి చ రణే శౌర్యం శక్యః స్యాద్ద్విషతాం వధః।
అహం త్వామభిగచ్ఛామి యత్ర త్వం యాసి తత్ర భో ॥ 59 ॥ 4-38-59(29994)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-38-60x(3160)
తతః స నర్మసంయుక్తమకరోత్పాండవో బహు।
ఉత్తరాయాః ప్రముఖతః సర్వం జానన్నరిందమః ॥ 60 ॥ 4-38-60(29995)
తమాదదానం ప్రమదా జహాసిరే హ్యధోముఖం వీరవరోఽభ్యధారయత్।
తతస్తిరశ్చీనకృతం సపత్నహా హ్యధోముఖం కవచమథాభ్యకర్షత ॥ 61 ॥ 4-38-61(29996)
సంయక్ప్రజానన్నపి సత్యవిక్రమో హ్యజ్ఞాతవత్సర్వకురుప్రవీరః।
ఊర్ధ్వం క్షిపన్వీరతరోఽభ్యధారయత్పునశ్చ యంతా కవచం ధనంజయః ॥ 62 ॥ 4-38-62(29997)
ఏవంప్రకారాణి బహూని కుర్వతి తస్మిన్కుమార్యః ప్రమదా జహాసిరే ।
తథాపి కుర్వంతమమిత్రకర్శనం నైవోత్తరః పర్యభవద్ధనంజయం ॥ 63 ॥ 4-38-63(29998)
తం రాజపుత్రః సమనాహయత్స్వయం జాంబూనదాంతేన శుభేన వర్మణా।
కృశానుతప్తప్రతిమేన భాస్వతా జాజ్వల్యమానేన సహస్రరశ్మినా ॥ 64 ॥ 4-38-64(29999)
అథాస్య శీఘ్రం ప్రసమీక్ష్య భోజయద్రథే హయాన్కాంచనజాలసంవృతాన్।
సువర్ణజాలాంతరయోక్తభూషణం సింహం చ సౌవర్ణముపాశ్రయద్రథే ॥ 65 ॥ 4-38-65(30000)
ధనూంషి చ విచిత్రాణి బాణాంశ్చ రుచిరాన్బహూన్।
ఆయుధాని చ వై తత్ర రథోపస్థే చ స న్యసత్ ॥ 66 ॥ 4-38-66(30001)
ఆరుహ్య ప్రయయౌ వీరః సబృహన్నలసారథిః।
అథోత్తరా చ కన్యాశ్చ స ఖ్యశ్చైవాబ్రువంస్తదా ॥ 67 ॥ 4-38-67(30002)
బృహన్నలే ఆనయేథా వాసాంసి రుచిరాణి నః।
పాంచాలికార్థం సూక్ష్మాణి రత్నాని వివిధాని చ ।
విజిత్య సంగ్రామగతాన్భీష్మద్రోణముఖాన్కురూన్ ॥ 68 ॥ 4-38-68(30003)
అథ తా బ్రువతీః కన్యాః సహితాః కురునందనః।
ప్రత్యువాచ హసన్పార్థో మేఘదుందుభినిస్వనః ॥ 69 ॥ 4-38-69(30004)
యద్యుత్తరోఽయం సంగ్రామే విజేష్యతి మహారథాన్ ।
అథాహరిష్యే వాసాంసి సూక్ష్మాణ్యాభరణాని చ ॥ 70 ॥ 4-38-70(30005)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-38-71x(3161)
అథోత్తరో వర్మ మహాప్రభావం సువర్ణవైడూర్యపరిష్కృతం శుభం।
ఆముచ్య వీరః ప్రయయౌ రథోత్తమం ధనంజయం సారథినం ప్రగృహ్య ॥ 71 ॥ 4-38-71(30006)
తముత్తరం ప్రేక్ష్య రథోత్తమే స్థితం బృహన్నలాం చైవ మహాజనస్తదా।
స్త్రియశ్చ కన్యాశ్చ ద్విజాశ్చ సువ్రతాః ప్రదక్షిణం మంగలినోఽభ్యపూజయన్ ॥ 72 ॥ 4-38-72(30007)
యదర్జునస్యర్షభతుల్యగామినః పురాఽభవత్ఖాండవదాహమంగలం ।
కురూన్సమాసాద్య రణే బృహన్నలే సహోత్తరేణాస్తు తవాద్య మంగలం ॥ 73 ॥ ॥ 4-38-73(30008)
ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే విరాటపర్వణి గ్రోగ్రహణపర్వణి అష్టత్రింశోఽధ్యాయః ॥ 38 ॥
Mahabharata - Virata Parva - Chapter Footnotes
4-38-35 శిఖండినీ మయూరపిచ్ఛాలంకారవతీ ॥ 35 ॥
 శ్లోకాలు.jpg "మహాభారతం 1,00,000 (ఒక లక్ష) శ్లోకాలు")
